Bateriak: auto elektrikoen eta energia-biltegiratzearen mito handiak gezurtatzen
Azken urteotan, bateriak —bereziki, auto elektrikoekin lotutakoak— teknologia emergente izatetik mugikortasunaren eta trantsizio energetikoaren inguruko eztabaida publikoaren erdigune izatera igaro dira. Hala ere, haien garrantzia areagotzearekin batera, hainbat sinesmen oker, gehiegizko baieztapen eta beldur ere zabaldu dira, eta horiek zaildu egin dute haien funtzionamendua eta benetako potentziala ulertzea.
Artikulu honek mito horiek desmuntatzea du helburu, lau arlo nagusitan banatuta: segurtasuna, errendimendua, erabilera-ohiturak eta ingurumen-inpaktua. Izan ere, argi dago baterien etorkizuna ez dela pertzepzioetan oinarritzen, baizik eta ebidentzia zientifiko eta teknologikoan.
Segurtasuna eta errendimendua: pertzepzioa eta errealitatea bat ez datozenean
Hedatuen dagoen mitoetako bat da auto elektrikoak errekuntzakoak baino arriskutsuagoak direla, bereziki suteei dagokienez. «Bonba bat daramazu autoaren azpian» edo «sua hartzen badute, ezin dira itzali» bezalako esaldiak iruditeria kolektiboan errotu dira. Hala ere, datuek bestelako errealitatea erakusten dute.
Nazioarteko hainbat ikerketa —Suedian, Norvegian edo AEBn egindakoak, esate baterako— ondorio argi batera iritsi dira: errekuntzako ibilgailuetan suteak askoz ohikoagoak dira elektrikoetan baino. Kasu batzuetan, aldea hamarnaka aldiz handiagoa da 100.000 ibilgailuko. Horrek ez du esan nahi auto elektrikoek ezin dutela surik hartu, baina bai arrisku probabilistikoa txikiagoa dela.
Zergatik dago, orduan, beldur hori? Erantzuna psikologikoa da, neurri handi batean. Auto elektrikoen suteak ikusgarriagoak dira, eta hedabideetan oihartzun handiagoa dute. Gainera, teknologia berria denez, akatsekiko sentikortasun handiagoa dago. Aldiz, gasolina-autoen suteak normalizatu egin dira, eta oharkabean pasatzen dira.
Errendimenduari dagokionez, beste mito ohiko bat da auto elektrikoek ez dutela autonomia nahikorik edo bateriek bizitza erabilgarri laburra dutela. Baina gaur egungo errealitatea duela hamarkada batekoaren oso bestelakoa da. Gaur egun, auto elektriko askok 300 eta 500 kilometro arteko autonomia errealak eskaintzen dituzte, eta erabiltzaile gehienen eguneroko beharrei erantzuten diete.
Gainera, bateriek 10 eta 20 urte arteko bizitza erabilgarria izan dezakete, erabileraren arabera. Horrek milaka karga-ziklo esan nahi du, degradazio nabarmena gertatu aurretik. Horri gehitu behar zaio teknologia berrien etengabeko garapena, hala nola egoera solidoko bateriak, sodiozkoak edo litio-sufrezkoak, etorkizunean eraginkortasun eta jasangarritasun handiagoa ekarriko dutenak.
Ohitura zaharrak: aldatu den teknologia gaizki erabiltzen dugunean
Baterien erabilerari buruz oraindik zabaltzen diren aholku asko teknologia zaharretatik datoz, hala nola nikel-kadmiozko baterietatik, «memoria-efektua» zutenetatik. Baina gaur egungo litio-ioizko bateriek ez dute horrela funtzionatzen, eta ohitura horiek zaharkituta geratu dira.
Hala ere, oraindik ere entzuten dira honako ideia hauek: bateria % 0ra arte deskargatu behar dela, gauez kargatzeak hondatu egiten duela, edo karga osoak partzialak baino hobeak direla. Ideia horiek guztiak okerrak dira gaur egungo testuinguruan.
Bateria modernoek karga-maila ertainetan funtzionatzen dute ondoen, normalean % 20 eta % 80 arteko tartean. Izan ere, muturretan (% 0 eta % 100) denbora luzez mantentzeak estres kimiko handiagoa sortzen du, eta degradazioa azkartzen du. Horregatik, karga partzialak ez dira soilik onargarriak, baizik eta gomendagarrienak.
Beste mito bat da gailua gauez kargatzeak bateria kaltetzen duela. Baina, egia esan, gaur egungo sistemek karga automatikoki eteten dute maila maximoa lortzean, eta saihestu egiten dituzte gehiegizko kargak. Era berean, gailua kargatzen ari den bitartean erabiltzea ere erabat segurua da baldintza normaletan.
Hala ere, badaude kontuan hartu beharreko gomendio batzuk: bero handia saihestea, karga azkarra etengabe ez erabiltzea (nahiz eta une puntualetan erabilgarria izan) eta kalitatezko kargagailuak erabiltzea. Gainera, gomendagarria da erabilera intentsiboaren ondoren berehala ez kargatzea, bateria bero egon baitaiteke.
Azken finean, arazoa ez da bateriak nola erabiltzen ditugun, baizik eta duela 20 urteko arauak aplikatzen jarraitzen dugula gaur egungo teknologian.
Ingurumena eta etorkizuna: azken mamu handia desmuntatzen
Agian, baterien ingurumen-inpaktuari buruzkoa da mito eztabaidatuena. Sarritan esaten da gasolina-autoek baino gehiago kutsatzen dutela, ezin direla birziklatu, edo kutsadura leku batetik bestera besterik ez dutela mugitzen. Baieztapen horiek, neurri batean egia izan arren, askotan testuingurutik kanpo interpretatzen dira.
Egia da baterien ekoizpenak ingurumen-inpaktua duela, batez ere litioa, kobaltoa, nikela eta antzeko materialak erauztean. Hala ere, bizi-ziklo osoa kontuan hartzen denean —ekoizpena, erabilera eta birziklapena barne—, ibilgailu elektrikoek karbono-aztarna txikiagoa izan ohi dute, bereziki energia berriztagarriekin elikatzen badira.
Gainera, baterien birziklapena garapen betean dagoen eremua da. Gaur egun, dagoeneko posible da materialen zati handi bat berreskuratzea, eta ikerketa aurrera doa eraginkortasuna handitzeko eta kostuak murrizteko. Hori funtsezkoa izango da etorkizunean zikloa ixteko.
Beste alderdi garrantzitsu bat baterien «bigarren bizitza» da. Auto-bateriak gaitasuna galdu duenean, oraindik erabil daiteke energia biltegiratzeko aplikazioetan, hala nola etxeetan, sare elektrikoetan edo babeskopia-sistemetan. Horrek bizi-zikloa luzatzen du, eta balioa handitzen.
Hala ere, ez da komeni beste muturrera joatea: bateriak ez dira arazo guztien konponbide bakarra. Funtsezkoak dira energia berriztagarriak integratzeko, garraio arina elektrifikatzeko eta emisioak murrizteko, baina ez dira soluzio unibertsala. Beste sektore batzuek irtenbide osagarriak beharko dituzte.
Beldurretik ezagutzara
Bateriek, edozein teknologia berritzailek bezala, ziurgabetasuna sortzen dute. Baina ziurgabetasun hori ez da beldur irrazional bihurtu behar. Baterien inguruko mito gehienak —segurtasunari edo ingurumenari buruzkoak— desagertu egiten dira datuekin aztertzen direnean.
Horrek ez du esan nahi erronkarik ez dagoenik. Energia-dentsitatea hobetzea, kostuak murriztea, ekoizpena eskalatzea edo birziklapen eraginkorra garatzea benetako erronkak dira, eta aktiboki lantzen ari dira.
Garrantzitsuena da ulertzea bateriak trantsizio energetikorako tresna giltzarriak direla. Ez dira perfektuak, baina gero eta hobeak dira, eta oinarri zientifiko sendoa dute aurrera egiteko.
Azken batean, baterien etorkizuna ez dute beldurrek markatuko, ezta aurreiritziek ere, baizik eta ezagutzak, berrikuntzak eta ebidentziak. Izan ere, bidea ez dute mamuek markatzen, zientziak baizik.
Egileaz:
Miriam Gutierrez CIC energiGUNEko marketing eta komunikazio teknikaria da.
Zentroari buruz:
CIC energiGUNE energia elektrokimikoaren eta termikoaren biltegiratzean eta konbertsioan espezializatutako ikerketa-zentro bat da, Europa mailan erreferentea izanik. Zientzia, Teknologia eta Berrikuntzaren Euskal Sareko (ZTBES) eta Basque Research and Technology Alliance-ko (BRTA) kide da.
Basque Research & Technology Alliance (BRTA) 17 zentro teknologiko eta ikerketa kooperatiboko zentroen aliantza bat da. Partzuergo honek Euskadiren etorkizuneko erronka sozioekonomiko globalei aurrea hartzen die, ikerketa eta garapen teknologikoaren bidez erantzuna emanez eta nazioartean proiektatuz. BRTAko zentroek ezagutza sortzen eta ezagutza hori euskal gizarteari eta industriari transferitzen laguntzen dute, berritzaileagoak eta lehiakorragoak izan daitezen.
BRTA aliantzak Eusko Jaurlaritzaren, SPRIren eta Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako Foru Aldundien babesa du, eta, gaurtik aurrera, BRTA osatzen duten zentroen artikuluak publikatuko dira Zientzia Kaieran euren ikerlanen berri emateko.
