Zaintza-lanak funtsezkoak dira gizartearen ongizaterako, baina zaintzen duten pertsonen osasunari eta bizi-kalitateari kalte egin diezaiokete. Zaintzaileek, bereziki familian edo etxeetan lan egiten dutenek, gainkarga fisiko eta emozionalari egin behar diote aurre, eta ohikoak dira bizkarreko mina, antsietatea eta depresio-sintomak. Biztanleria […]
Luzera-jauzian, abiadura, indarra eta teknika uztartzea ezinbestekoa da ahalik eta distantziarik handiena lortzeko. Baina jauzi on bat ez da lehiaketa-egunean bakarrik prestatzen: entrenamenduak planifikatzea, entrenamenduen eta atsedenaren arteko oreka zaintzea eta gorputzaren beharrei erantzutea funtsezkoak dira errendimendua hobetzeko eta lesioak […]
Hiriek eragin zuzena dute pertsonen osasunean. Historian zehar, ur garbia ekartzeko akueduktuak eta bainu publikoak eraiki ziren, besteak beste, baina Industria Iraultzarekin hirien hazkunde azkarrak eta desordenatuak osasun-arazo larriak ekarri zituen. Ordutik, hirigintzak funtsezko zeregina izan du hiri-ingurune osasungarriagoak sortzeko […]
Mekanika kuantikoak errotik aldatu zuen materiaren eta argiaren izaera ulertzeko modua. Javier Aizpurua Basque Quantum (BasQ) ekimeneko zuzendaria eta Donostia International Physics Centerreko (DIPC) Ikerbasque irakasleak «Teknologia kuantikoa: zer da hori?» hitzaldi honetan azaltzen duen bezala, fisika klasikoan ohituta gaude […]
Bizia laborategian sortzea posible al da? Galdera horri erantzuteko asmoz, XXI. mendearen hasieran ikertzaileek genomarik sinpleenetako batzuk aztertzen hasi ziren, zelula batek bizirik irauteko behar duen gutxieneko gene kopurua zehazteko. 2016an, lehen aldiz, laborategian diseinatutako genoma sintetikoa zuen bakterio funtzional […]
Zerk egiten gaitu garen bezalako? Galdera horren erantzunaren zati handi bat gure genoman dago, hau da, DNAren sekuentzian gordeta dagoen informazio genetikoan. Giza Genomaren Proiektua zientziaren historiako nazioarteko ekimen handienetako bat izan zen, eta gure material genetikoa lehen aldiz osorik […]
1915ean, Albert Einsteinek erlatibitate orokorraren teoria aurkeztu zuen, eta iragarpen harrigarri bat egin zuen: espazio-denbora uhindu egin zitekeela. Mende batez hipotesi hutsa izan zena 2015ean baieztatu zen, grabitazio-uhinak lehen aldiz zuzenean detektatu zirenean. Aurkikuntza horrek aro berri bati eman zion […]
Gizakiaren jatorria ulertzea zientziaren erronka handienetako bat izan da beti. Eboluzioaren teoriak espezieen bilakaera azaldu zuen arren, oraindik galdera asko daude gure arbasorik zaharrenei buruz. Azken hamarkadetako aurkikuntza garrantzitsuenetako bat Ardi izeneko fosilarena izan da, giza eboluzioaren lehen urratsak hobeto […]
Schrödingerren katuaren esperimentuak gainezarpen kuantikoa azaltzen laguntzen du. Fisika kuantikoaren arabera, partikula bat hainbat egoeratan egon daiteke aldi berean, behatzen ez dugun bitartean. Schrödingerren esperimentu ospetsuan, horrek katuaren egoera paradoxiko batera eramaten gaitu: kutxa ireki eta begiratzen ez dugun bitartean […]
2.000 urtean, Clay Mathematics Institute erakundeak Milurtekoko Zazpi Problemak aurkeztu zituen: ebazteke zeuden matematikako erronka handienak, eta bakoitza ebazten zuenari milioi bat dolarreko saria eskaini zion. Ordutik hona, horietako bakarra frogatu da: Poincaréren aierua. Lorpen hori matematikaren historian mugarri nagusietako […]