Schrödingerren katuaren esperimentuak gainezarpen kuantikoa azaltzen laguntzen du. Fisika kuantikoaren arabera, partikula bat hainbat egoeratan egon daiteke aldi berean, behatzen ez dugun bitartean. Schrödingerren esperimentu ospetsuan, horrek katuaren egoera paradoxiko batera eramaten gaitu: kutxa ireki eta begiratzen ez dugun bitartean […]
2.000 urtean, Clay Mathematics Institute erakundeak Milurtekoko Zazpi Problemak aurkeztu zituen: ebazteke zeuden matematikako erronka handienak, eta bakoitza ebazten zuenari milioi bat dolarreko saria eskaini zion. Ordutik hona, horietako bakarra frogatu da: Poincaréren aierua. Lorpen hori matematikaren historian mugarri nagusietako […]
COVID-19aren pandemiak mundu osoaren arreta erakarri zuen RNA mezularian oinarritutako txertoetara. Teknologia hori, ordea, ez zen bat-batean sortu: hamarkadetako ikerketaren emaitza da, eta immunologiaren alorrean mugarri handietako bat bihurtu da. Azido erribonukleikoa (RNA) zelula prokarioto eta eukariotoetan dagoen molekula da […]
Arina, sendoa, malgua, elektrizitatearen eroale bikaina eta, gainera, karbonoz osatua. Ezaugarri horiek guztiak material bakar batean biltzen dira: grafenoan. 2004an isolatu zen lehen aldiz, eta ordutik materialen zientziaren aurkikuntzarik garrantzitsuenetako bat bihurtu da, etorkizuneko teknologia askoren oinarri izan daitekeelako. Grafenoa […]
Adimen artifiziala aspaldidanik izan da zientzia-fikzioan behin eta berriro jorratu den gai bat, baina azken urteotan errealitate bihurtzen hasi da. Bereziki, adimen artifizial sortzailearen garapenak jauzi teknologiko ikusgarria ekarri du, testuak, irudiak, musika eta beste hainbat eduki sortzeko gai diren […]
Duela 2.500 urte, Leuzipok eta Demokritok atomoaren ideia proposatu zuten azaltzeko zerez osatuta dagoen unibertsoko materia. Geroztik, fisikak agerian utzi du atomoa bera ere oinarrizko partikula txikiagoz osatuta dagoela, eta haien portaera azaltzeko garatu da partikulen fisikaren eredu estandarra, zientziaren […]
Gizakiak aspaldidanik amestu du beste planeta batzuetan bizitzeko aukerarekin, eta Marte da aukera erakargarrienetako bat. Baina horretarako ezinbesteko baldintza bat dago: ura. Azken hamarkadetan egindako aurkikuntzek erakutsi dute planeta gorria ez dela uste bezain lehorra, eta horrek astrobiologiaren nahiz etorkizuneko […]
DNA editatzeko aukera zientzia-fikzioaren kontua zirudien duela urte gutxi arte. Gaur egun, ordea, CRISPR-Cas9 teknologiari esker, geneak zehaztasun handiz moztu eta alda daitezke. Tresna honek biologiaren eta biomedikuntzaren iraultzarik handienetako bat ekarri du, eta etorkizunean gaixotasun genetikoen tratamenduan nahiz nekazaritzan […]
