Goroldioaren habitata espazioraino heltzen da
Egoera bortitzetan bizirauten duten izaki bizidunetan pentsatzen dugunean, seguruenik goroldioa ez da izango burura datorkigun lehenengoa. Hala ere, goroldioa —duela 450 milioi urte lur-inguruneak erdietsi zituen lehen organismo biziduna— aurkitu dezakegu bai Himalaiako tontorretan bai Indonesiako sumendi aktiboen laba-zelaietan. Hori dela eta, orain, zientzialariek goroldio-esporak bidali dituzte espaziora, etorkizunean gizakiok beste planeta bat kolonizatzeko gai izango garen ikertzeko lehen urrats gisa.
Lurreko ekosistemek aldaketa bortitzak jasaten dituzte geroz eta maiztasun handiagoz. Baldintza abiotikoak, hala nola tenperatura, hezetasuna, eguzki-argia edo substratuaren pH-a aldatzeak, efektu zuzena du ekosistemetako bizitzan. Azken hamarkadetan, klima-aldaketaren ondorioz azkartu egin dira baldintza-aldaketa horiek, eta biodibertsitatearen galera eta desertifikazioa arazo errealak bihurtu dira, mundu osoan aurreikusten zena baino lehen.
Egoera horren aurrean, zientzialariek izaki bizidunen biziraupena bermatzeko esplorazioa espaziora heldu da azken hamarkadetan. Hala ere, izaki bizidunak ilargian edo Marten bizi ahal izateko, ezinbestekoa da ondo ulertzea organismo lurtarrek muturreko baldintzetan dituzten erresilientzia-mekanismoak. Izan ere, Lurreko izaki bizidunen eboluzioaren historian badira hainbat eredu, non organismoak baldintza abiotiko guztiz ezberdinetara moldatu diren; hala nola, izaki bizidunak ur-inguruneetatik lur-inguruneetara igarotzea lortu zuten. Iragate horretan, organismo bizidunek lur-inguruneetako baldintza bortitzei aurre egiteko erresilientzia-mekanismoak garatu behar izan zituzten.
Briofitoak izan ziren lur lehorra kolonizatu zuten lehen organismo biziak, eta geroztik ez dira desagertu. Briofitoen artean, goroldioak ditugu ezagunenak. Gaur egun, izaki bizidun horiek muturreko inguruneetan aurkitu ditzakegu; hala nola, Himalaiako tontorretan, Kaliforniako desertuko hareetan, Antartikako tundran edo Indonesiako sumendi aktiboetako laba-zelaietan. Orain, Japoniako Hokkaido Unibertsitateko ikertalde batek goroldio-esporofitoak (esporak dituzten landareen ugalketa-egiturak) bidali ditu orain arteko ingurune muturrekoenera: espaziora.
Bederatzi hilez espazioko elementuekin kontaktuan
iScience aldizkarian argitaratutako artikuluak honako hau ikertzen du: goroldioek baldintza bortitzen aurrean dituzten erresilientzia-mekanismoak. Horretarako, ikertzaileek bederatzi hilez nazioarteko espazio-estazioaren kanpoko eremuan utzi zituzten landare-esporak. «Izaki bizidun gehienek, gizakiek barne, ezin dute espazioaren hutsunean laburki ere biziraun», dio artikuluaren egile nagusia den Tomomichi Fujitak. «Hala ere, goroldio-esporek bizitasuna gorde zuten bederatzi hilabetez espazioko elementuekin zuzenean kontaktuan egon ondoren. Horrek argi eta garbi erakusten du lur-inguruneetara egokitutako bizitzak badituela, zelula-mailan, espazioko baldintzak jasateko mekanismo intrintsekoak».
2022ko martxoan, ikertzaileek ehunka goroldio-espora bidali zituzten nazioarteko espazio-estaziora. Iristean, astronautek espazio-estazioaren kanpoaldean itsatsi zituzten laginak, eta, guztira, 283 egunez egon ziren espazioan inongo babesik gabe. Goroldioak 2023ko urtarrilean itzuli ziren Lurrera SpaceX CRS-16 espazio-ontzian; ondoren, Lurreko atmosferarekin kontaktua izatea saihestuz, laborategira eraman zituzten berriro goroldio-espora horiek, ikertzeko.
Physcomitrium patens: espazioko goroldioa
Japoniako Hokkaido Unibertsitateko Fujita irakaslea, landareen bilakaera eta eboluzioa aztertzen ari zela, harritu egin zen goroldioak Lurreko inguru bortitzenak konkistatzeko duen gaitasunarekin: «Neure buruari galdezka hasi nintzaion: landare txiki baina indartsu honek espazioan ere biziraun al dezake?». Galderari erantzuna bilatzeko asmoz, irakasleak zuzentzen duen ikertaldeak espazioko baldintzapean jarri zuen Physcomitrium patens.
Horretarako, hiru goroldio-egitura (gazte-goroldioa, hazkuntza-zelulak edo zelula ama espezializatuak, eta goroldio-esporak) aztertu zituzten tenperatura bortitz, ultrabioleta-erradiazio eta huts baldintzetan. Lurreko izaki bizidunek estres abiotiko ugariri aurre egin behar dioten arren, «aurreikusi genuen espazioko baldintzek berez Lurreko edozein estresek baino askoz kalte handiagoa eragingo luketela”, adierazi du Fujitak.
Ikertzaileek aurkitu zuten espazioko baldintza bortitz guztien artean ultrabioleta-erradiazioak zailtzen zuela gehien goroldioaren biziraupena. Goroldio gazteek eta hazkuntza-zelulek biziraupen-tasa txikiak izan zituzten ultrabioleta-erradiazioaren eta tenperatura bortitzen aurrean. Ez zen horrela izan goroldio-esporen kasuan; – 196 ºC-ren eta 55 ºC-ren eraginpean biziraun eta garatu egin ziren.
Babes-hesian oinarritutako erresilientzia
Laborategiko emaitzak ikusita, irrikaz itxaron zituen ikertaldeak espaziora bidalitako laginak; jaso zituztenean, lortutako ondorioak berretsi zituzten. Izan ere, bidalitako esporen % 80 bizirik itzuli zen espazio-bidaiatik, eta horietatik soilik % 11 ez ziren garatu laborategian. Ikertaldeak goroldio-esporen klorofila-mailak ere ikertu zituen, eta maila normalak aurkitu zituen mota guztietarako, a klorofilaren kasuan izan ezik; azken kasu horretan % 20ko murrizketa izan zuen. Konposatu hori bereziki sentikorra da argi ikusgaiko aldaketekiko; aldaketa horrek, ordea, ez zirudien goroldio-esporen osasunari eragin zionik.
Ikertzaileen ustez, goroldio-esporak estaltzen duen egiturak babes-hesi gisa jokatzen du, erradiazioa xurgatuz eta barne-espora fisikoki zein kimikoki isolatuz. Litekeena da eboluzio-egokitzapen bat izatea; horri esker, briofitak (goroldioak kide diren landare taldea) ur-inguruneetatik lur-inguruneetara igaro ahal izan ziren duela 500 milioi urte, eta, ordutik, biziraun egin dute hainbat desagertze masiboren aurrean.
Erreferentzia bibliografikoa:
Maeng, Chang-hyun; Hiwatashi, Yuji; Nakamura, Keita; Matsuda, Osamu; Mita, Hajime; Tomita-Yokotani, Kaori; Yokobori, Shin-ichi; Yamagishi, Akihiko; Kume, Atsushi; Fujita, Tomomichi (2025). Extreme environmental tolerance and space survivability of the moss, Physcomitrium patens. iScience, 28, 12. DOI: 10.1016/j.isci.2025.113827
Egileaz:
Oxel Urra Elektrokimikan doktorea da, zientziaren eta artea uztartzen duten proiektuetan aditua, egun zientzia-komunikatzailea da.