Priscila Kosaka: «Gaixotasunak detektatzeko eta ulertzeko modua aldatzen lagundu nahiko nuke, bereziki fase goiztiarrenetan»
Priscila Kosaka CSICeko zientzialari titularra da Mikro eta Nanoteknologiako Institutuan (IMN-CSIC). Bere ikerketa lerroa nanoteknologia, fisika, kimika eta biologiaren arteko interfazean kokatzen da, eta helburu argia dauka: oraindik ikusezinak direnean gaixotasun zantzuak detektatzea. Teknologia ultrasentikorrak garatu eta zelulen propietate fisikoak nola aldatzen diren aztertzen du, gaixotasunak ulertzeko eta diagnostikatzeko modu berriak bilatzeko.
Zein da zure ikerketa arloa?
Normalean ikusi ezin dena detektatzeko gai diren teknologiak garatzen ditut. Zientzialari titularra naiz CSICen, eta nire ikerketa nanoteknologia, kimika, biologia eta fisikaren arteko interfazean kokatzen da. Esparru horretan, biosentsore ultrasentikorrak garatzen ditugu, odoleko kontzentrazio oso baxuetan biomarkatzaileak detektatzeko gai direnak.
Aldi berean, zelulen propietate fisikoak aztertzen ditut (masa, zurruntasuna edo portaera mekanikoa), haien egoera funtzionala ulertzeko. Hurbilketa bikoitz horrek galdera berari bi ikuspegitatik heltzeko aukera ematen digu; alde batetik, seinale molekular oso arraroak detektatu ditzakegu, eta, bestetik, sistema biologikoek zelula bakar baten mailan nola jarduten duten ulertzea.
Zergatik aritzen zara arlo horretan?
Arlo honetan lan egiten dut ikusezina den hori ikusaraztea maite dudalako. Gaixotasun asko (minbizia, besteak beste) aldaketa molekular oso sotilak izaten dituzte hasieran, eta gaur egungo teknologiek ezin dituzte aldaketa horiek beti garaiz detektatu. Seinale goiztiar horiek hautemaneko gai diren tresnak diseina ditzakegula jakitea, seinale horiek modu artifizialean anplifikatu gabe “harrapatzeko” modua hobetuz, oso motibagarria da ikuspegi zientifikotik zein medikuntzan eta gizartean izan dezaketen eraginagatik.
Zeluletako aldaketa horiek maila fisikoan nola agertzen diren ulertu nahi dut. Denborak aurrera egin ahala, nire lana ideia horretara bideratu dut: ez bakarrik detektatzea, baita interpretatzea ere. Eta bide horretan, tresna berriak eta neurtzeko modu berriak sortzea ezinbestekoa izan da.
Izan al duzu erreferentziazko figurarik zure ibilbidean?
Bai, zortea izan dut; izan ere, zientzialari bikainak izateaz gain, ezagutza partekatzeko modu eskuzabalak diren pertsonekin lan egiteko aukera izan dut. Figura bakarra baino gehiago, nire erreferenteak zorroztasuna, jakin-mina eta zientzia egiteko modu zintzoa uztartzen dituzten zientzialariak izan direla esango nuke.
Nire ibilbidean zehar, pertsona jakin batzuk bereziki garrantzitsuak izan dira une desberdinetan. Hasieran jaso nuen prestakuntzari dagokionez, María José Salesek oso goiz piztu zidan ikerketarekiko interesa, karreran zehar ikerkuntzan lehengo esperientzia izan nuenean. Doktoretza egin nuen garaian, nire tesiaren zuzendaria, Denise Petri, ezinbestekoa izan zen, bereziki zorroztasun esperimentalari eta arazoei heltzeko moduari dagokionez.
Espainian, doktoratu ondoren CSICen hasi nintzen aldian, Montserrat Calleja eta Javier Tamayo ezinbesteko erreferenteak izan dira nire ibilbide zientifikoan, beren ikuspegiagatik zein nire bidea esploratzeko eta aurkitzeko askatasuna eman didatelako, betiere hurbiltasunez, babestuta eta aholku bikainen bidez.
Zer aurkitu edo konpondu nahiko zenuke zure arloan?
Gaixotasunak detektatzeko eta ulertzeko modua aldatzen lagundu nahiko nuke, bereziki fase goiztiarrenetan. Helburua da oraindik ikusezinak direnean detektatu ahal izatea (sintoma argiak agertu aurretik), hori baita erronka zientifiko eta kliniko handienetako bat.
Baina kontua ez da soilik lehen seinale horiek detektatzea, horiek zer esan nahi duten interpretatzea baizik. Epe ertainean, nire helburuetako bat sistema biologikoak aztertzeko bi modu integratzea da: molekularra eta biofisikoa. Molekula oso arraroak detektatzeak zerbait gertatzen ari dela erakusten digu; zelulen propietate fisikoak nola aldatzen diren neurtzeak, berriz, zer gertatzen ari den ulertzen laguntzen digu.
Bi dimentsioak konektatzeak diagnostikoa egiteko eta gaixotasunen bilakaera askoz modu zehatzagoan jarraitzeko bide berri bat ireki dezake.
Zein aholku emango zenioke ikerketaren munduan hasi nahi duen norbaiti?
Esango nioke motorra jakin-mina dela, baina ikerketak pazientzia eta erresilientzia ere eskatzen dituela. Askotan, gauzak ez dira espero bezala ateratzen, eta ziurgabetasun horrekin bizitzen ikastea prozesuaren parte da.
Halaber, gomendatuko nioke diziplinen artean ibiltzeko, galdera interesgarrienetako asko muga horietan sortzen baitira. Eta, batez ere, inspiratzen eta mundua nola funtzionatzen duen ulertzeko prozesuaz gozatzen duten pertsonez inguratzea gomendatuko nioke.
Jatorrizko elkarrizketa Mujeres con Ciencia blogean argitaratu zen 2026ko uztailaren 4an: Priscila Kosaka: «Me gustaría contribuir a cambiar la forma en que detectamos y entendemos las enfermedades, especialmente en sus fases más tempranas».
Itzulpena: EHUko Euskara Zerbitzua.
Ikertzen dut atalak emakume ikertzaileen jardunari erreparatzen die. Elkarrizketa labur baten bidez, zientzialariek azaltzen dute ikergai zehatz bat hautatzeko arrazoia zein izan den eta baita ere lanaren helburua.