Hazel Gladys Bishop, “ezpainetako gorri” iraunkorrena sortu zuen kimikaria
Emakume independentea izatea, bere asmakizun batean oinarritutako negozio bat izatea, eta, gainera, Wall Streeten arrakasta lortzea. Hori guztia lortu zuen Hazel Gladys Bishop iparramerikar kimikariak. Ekintzaile handia izan zen; mendearekin batera jaio zen zientzialari honek petrolio konpainia handi batentzat ere lan egin zuen, Standard Oil Company, Rockefeller familiak XIX. mendearen amaieran sortua (gaur egun ExxonMobile deitzen da). Berari zor diote emakume askok kentzen ez diren ezpainetakoaren, azala zaintzeko kremen edo lurrin solidoen existentzia, beste berrikuntza kosmetiko askoren artean.
Hazel G. Bishop 1906ko abuztuaren 17an jaio zen Henry eta Mabel Bishop senar-emazteen familian, Hoobokenen (New Jersey, Estatu Batuak). Bere gurasoak hainbat enpresaren jabeak ziren, baliabideak zituzten eta txikitatik bere alaba azkarra ikastera animatu zuten. Berak Medikuntza ikasi nahi zuen, baina ez zen bide erraza emakume batentzat XX. mendearen hasieran, eta, beraz, Kimikan graduatzea erabaki zuen, 23 urte zituela, Columbiako Unibertsitateko Barnard Collegen, ondoren beste karrerara aldatzeko asmoarekin. Baina, 1929an, munduko ekonomiaren “crack”-ak bere planak zapuztu zituen eta neska gazteak eten egin behar izan zuen bere bizitza akademikoa.
Ez dakigu zer egin zuen urte batzuetan, baina bai 1935ean A. Benson Cannon (Columbiako Mediku eta Zirujauen Elkargoko Dermatologiako zuzendaria) doktorearen ikerketa laguntzaile lanpostua onartu zuela. Bertan hasi zen kosmetikoen mundua ezagutzen. Cannon Almay enpresaren produktuen sortzaileetako bat izan zen. Enpresa hori larruazal oso delikatuetarako produktuak bilatzen zituen senar-emazte batzuek sortu zuen (horrelakoxea baitzen emaztearen, Fanny Mayren, larruazala). Hazel zientzialariari laguntzen hasi zen hipoalergenikoak ziren osagaiak bilatzen. Bide batez, denborak aurrera egin ahala, Almay Revlon markako kide izan zen azkenean, gaur egun sektore horretako munduko konpainia ezagunenetako bat.
Kremetatik petroliora
Bigarren Mundu Gerran, Hazelen esperientzia kimikoa garrantzitsua zen, eta, bere herrialdeari laguntzeko, Standard Oil Companyn hasi zen lanean, Amerikako bonbaketarientzat ahalik eta eraginkorrenak izango ziren erregaiak diseinatzen. Bertan egin zuen egonaldian ere bere aztarna ere utzi zuen: hegazkinen biltegien eta motorren gainkargagailuen arteko harremana aurkitu zuen. Gatazka amaitu zenean, Socony Vacuum Oil Company enpresara aldatzea erabaki zuen, eta han egin zuen lan 1950era arte, aurrekoaren oso antzeko lan batean. Hala ere, diru sarrerak lortzeko aukera paregabea izan arren, ez zitzaion asko gustatzen.
Hazel Bishopi edertasun produktuekin edo azala zaintzekoekin esperimentatzea gustatzen zitzaion, Cannonekin ikasitakoarekin bat. Eta bere enpresa izan nahi zuen, gaztetatik amak emandako aholkuari jarraituz, gizon bakar baten menpe ez egoteko. Jarraitu beharreko bidea ezpainetakoetan aurkitu zuen. Gerran zehar, ezpainetako gorria arrakasta handi izaten hasi zen AEBetan, sinbolo patriotiko gisa; Indar Armatuen emakumeen uniformearen zati gisa ere erabili zen. Hazeli, erabiltzaile gisa, ez zitzaion gustatzen produktu horiek arropan edo katiluetan orbanak edo ezpain-arrastoak uzteak. Pentsatu zuen emakumeek, gero eta txertatuago zeudenez lan munduan, eskertuko zutela ezpain barra ia ezabaezina izatea; beraz, larruazala benetan tindatzen zuten tinduekin esperimentatzen hasi zen, argizariekin eta olioekin nahastuz, lehortasunik sor ez zezaten, eta, aldi berean, iraunkorrak izan zitezen.
Hainbat hilabetez, formulekin esperimentatu zuen bere sukaldean bertan. Esaten da denbora horretan 300 proba ere egin zituela, azido bromhidrikoa zuen eta bere helburuak betetzen zituen formula bat aurkitu arte. Cannonekin izan zuen lehenengo garaian dagoeneko pikorten zuzentzaile bat eta paper mentolatuko zapiak asmatu zituen, baina ez ziren inoiz merkaturatu; horrek agerian uzten du berrikuntzarako gaitasuna duela urte batzuetatik zetorrela.
1948an, Alfred Berg abokatua ezagutu zuen, eta hark Rouge Baiser ezpainetako frantziarra AEBetako merkatuan berriz txertatzeko asmoa zuen; berehala konbentzitu zuen askoz produktu hobea zuela inbertitzeko. Urte horretan bertan Hazel Bishop Corporation sortu zuten elkarrekin. Azkenean, lehen Hazel Bishop Lasting Lipstick merkaturatu zutenean (unitateko dolar bana balio zuen), arrakasta izan zuen, eta saltzen zuten dendetan egun batean desagertu egin zen. Baina merkatua oso handia zen, eta haiek txikiak; beraz, publizitatea behar zuten. Bergek eta Hazelek publizista ezagun bat, Raymond Spector, bazkide gisa negozioan sartzea erabaki zuten. Denborak aurrera egin ahala, frogatu zen ez zela ideia ona, baina lehenengo garaietan Hazel enpresari arrakastatsu bihurtu zen. Are gehiago, Business Week aldizkariaren azalean agertu zen lehenengo emakumea izan zen, 1950ean.
Izan ere, Spectorren telebista kanpaina gertakari berezia izan zen. Pantailak honelako mezuez bete zituen: “Zugan geratzen da, ez berarengan” edo “Jaten, hozka egiten ez den eta musukatzen ez den ezpainetakoa”. Beranduago, beren eskaintzari beste masailetako eta azazkaletako berniz batzuk gehituko zizkioten, beste batzuk baino askoz ere iraunkorragoak. Lau urtetan enpresaren fakturazioa 50.000 dolarretik 4 milioira igaro zen. Nazio mailako merkatuaren % 25 hartzera heldu zen, eta bere lehiakideek, hala nola Revlonek, hura imitatzen saiatu ziren. Alde txarra izan zen Spector “marrazoa” zela negozioetan, eta horrek gatazkak sortu zituen Hazelekin, eta hark, azkenean, enpresaren kontrola galdu zuen. Hala, publizistaren esku geratu zen, nahiz eta bere izena eraman.
Gatazkak iraun zuenez, gure kimikariak dagoeneko beste negozio bat sortu zuen: Hazel Bishop Laboratories, non kontsumoko produktu kimiko berriak garatuko zituen. Horien artean nabarmentzen ziren larruzko garbitzaile bat (larruzko eskularruen fabrikatzaileen elkarte baten aholkularia zen), oinak zaintzeko produktuak eta beste kosmetiko batzuk, hala nola barrako lurrin solidoak. Azken horien ondorioz hain zuzen salatu zuen Spectorrek, Hazel Bishop merkataritza izenarekin geratu zenak, eta horren erabilerari betoa jarri zion. Harekin zerikusirik ez zuen merkataritza egitura hori guztiak, azkenean, porrot egin zuen publizistaren eskuetan, marka 1980ko hamarkadan desagertu arte.
Hausnarketa garai baten ostean, Hazel G. Bishopek, 56 urte zituela, bere karrera iraultzea erabaki zuen, eta negozioetan lortu zuen esperientzia aprobetxatuz, Wall Streeteko Bache & Companyko kosmetikoetako burtsako agente espezialista bihurtu zen, eta hortik ondoren Hornblower & Weeks-Hemphill Noyesera pasatuko zen, eta, ondoren, Evans and Companyra (apain-mahaiko luxuzko artikuluak egiten zituzten), non 1981ean erretiratuko zen. Bi hamarkada horietan kosmetikoetan eta farmazia ekintzetan aholkulari errespetatua izatea lortu zuen.
Finantza analista lan hori New Yorkeko Fashion Institute of Technologyko irakasle lanpostu batekin uztartu zuen 1978tik. Bertan, eskolari kosmetologia, lurrinak eta apain-mahaiko artikuluen programa martxan jartzen lagundu zion. Ironikoa da 1980an Revlon Katedrako Kosmetikoen Marketineko titular izendatu izana, hamarkada batzuk lehenago bere lehiakide nagusi izan zen marka hain zuzen ere. Ohikoa zen Hazel elkarteen eta kluben ekitaldietan ikustea, non kimikak kosmetikako produktu berrietan duen garrantzia zabaltzeko aprobetxatzen zuen, eta, aldi berean, marketin printzipio berritzaileak sustatzen zituen, kontsumoa erabateko hedapenean zegoen une batean.
Bere bizitzan zehar, erakunde profesional askotan ere parte hartu zuen; aitorpen handia jaso zuen Estatu Batuetako Kimikako Institutuan egindako aurrerapen zientifikoengatik; Estatu Batuetako Kimikako Elkarteko kide izan zen, non aipatu egiten zuten bere ekarpen nabarmenei esker; eta Emakume Ingeniarien Elkarteko kide ere izan zen. Horrez gain, Filadelfiako Emakume Medikuen Elkargoko kide ere izan zen. Kargu eta lorpen horiei guztiei esker, ondoren etorri ziren beste emakume askok bide errazagoa izan zuten.
1886an, dagoeneko 80 urte zituela, irakaskuntza utzi zuen, baina institutuko kanpo aholkulari gisa jarraitu zuen oraindik. 1998ko abenduaren 5ean hil zen Ryen, New Yorken, 92 urte zituela.
Erreferentzi bibliografikoak:
- Hazel Bishop, Wikipedia
- Hazel Bishop. Long Lasting Lipstick, Lemelson-MIT
- Hazel Bishop, Cosmetics and Skin, 2010
- Kate Kelly, Hazel Bishop (1906-1998), Research Chemist Who Made Name in Cosmetics, America Comes Alive, 2013
Egileaz:
Rosa M. Tristán (@RosaTristan) zientzia eta ingurumen dibulgazioan espezializatutako kazetaria da duela 20 urtetik baino gehiagotik. Maila nazionaleko hainbat prentsa eta irrati hedabidetan parte hartu ohi du.
Jatorrizko artikulua Mujeres con Ciencia blogean argitaratu zen 2026ko urtarrilaren 6an: Hazel Gladys Bishop, la química del ‘pintalabios rojo’ más duradero.
Itzulpena: EHUko Euskara Zerbitzua.